Το φαράγγι της Σαμαριάς είναι το μεγαλύτερο φαράγγι σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το διασχίζουν πάνω από τριακόσιες χιλιάδες κόσμος κάθε χρόνο. Είναι ένα θαυμαστό τοπίο, με σπάνιους γεωμορφικούς σχηματισμούς και ένας μοναδικός βιότοπος με ξεχωριστή σε πλούτο χλωρίδα και πανίδα. Έχει επίσης μια πλούσια μυθολογία που φθάνει ως τα προϊστορικά χρόνια αλλά και ιστορία πολυτάραχη στα δύσκολα για την Κρήτη χρόνια.
Ανακηρύχθηκε ως Εθνικός Δρυμός Λευκών Ορέων Κρήτης το έτος 1962 και μέχρι τότε στο χωριό της Σαμαριάς, στο κέντρο του φαραγγιού, κατοικούσαν ακόμη δύο-τρεις οικογένειες Σφακιανών, που είχαν ως κύρια ασχολία τη κτηνοτροφία και την υλοτομία. Καλύφθηκε τότε έκταση 48.500 στρεμμάτων ενώ σήμερα προωθείται η επέκταση του Δρυμού σε 250.000 στρέμματα που θα συμπεριλάβουν και το πλέον αξιόλογο τμήμα των Λευκών Ορέων.
Το μήκος της διαδρομής του, στα όρια του Δρυμού, είναι 12,8 χιλιόμετρα και στη συνέχεια η απόσταση ως την παραλία Αγία Ρουμέλη, είναι ακόμα 3,2 χιλιόμετρα. Η διάβαση του, με ταχύ βάδισμα μπορεί να πραγματοποιηθεί σε πέντε ή λιγότερες ώρες. Είναι βέβαια προτιμότερο να μην γίνει σε λιγότερες από 6 με 8 ώρες έτσι ώστε να υπάρχει η δυνατότητα της μέγιστης απόλαυσης της ασύγκριτης ομορφιάς του.
Είναι επισκέψιμο συνήθως από την 1η Μαϊου μέχρι τέλος Οκτωβρίου, εκτός αν υπάρξουν δύσκολες καιρικές συνθήκες κατά την περίοδο αυτή. Υπάρχουν φυλάκια της Κρατικής Υπηρεσίας (Δασικής), στην είσοδο του Φαραγγιού, στον οικισμό Σαμαριάς και στην έξοδο του Δρυμού. Επίσης, το φαράγγι παρέχει ιατρικές υπηρεσίες. Στην Αγία Ρουμέλη υπάρχει και ελικοδρόμιο.
Το κυριότερο είδος της πανίδας του είναι το παγκόσμια γνωστό Κρητικό Αγρίμι (CAPRA AEGAGRUS CRETICA), ένα ζώο αφάνταστα όμορφο και λεβέντικο, που τώρα έχει πλέον διασωθεί και ζει ελεύθερο μόνο σ' αυτό το φαράγγι και τα τρία παράλληλα της Σαμαριάς. Από τη χλωρίδα, ονομαστά είναι τα αιωνόβια τεράστια Κυπαρίσσια που, από τα αρχαία χρόνια, χρησιμοποιούνταν για τη ναυπήγηση πλοίων, από τους δε Μινωϊτες χρησιμοποιήθηκαν για τους κίονες των ανακτόρων της Κνωσού. Συνολικά, υπάρχουν στο φαράγγι 450 είδη της Κρητικής χλωρίδας, από τα οποία 70 είναι ενδημικά, φύονται δηλαδή μόνο σε αυτό.
Έχει πολλά στενώματα που έχουν ονομασθεί «πόρτες» αλλά το στενότερο, η «Σιδερόπορτα» έχει πλάτος μόνο τρία μέτρα ενώ το κατακόρυφο ύψος στις εκατέρωθεν πλευρές φθάνει από 300 μέχρι τα 700 μέτρα. Σε πολλά σημεία περνάτε πάνω από το ποτάμι του φαραγγιού από τα μικρά ξύλινα γεφυράκια.
Στο φαράγγι, υπήρχαν κατά τα αρχαία χρόνια. ονομαστά Ιερά και Μαντεία, και στη σημερινή Αγία Ρουμέλη ήταν η αρχαία πόλη ΤΑΡΑ στην οποία σώζεται μέχρι σήμερα τμήμα του ναού του Απόλλωνα.
Για να ανακαλύψετε όλα τα «μυστικά» του, μπορείτε να συμμετάσχετε σε μια από τις εκδρομές που διοργανώνουν τα τουριστικά γραφεία της Κρήτης. Μπορείτε επίσης να φτάσετε στην είσοδό του, στο ξακουστό οροπέδιο του Ομαλού (υψομ. 1.250 μ. και απόσταση από Χανιά 43 χλμ), με λεωφορείο της γραμμής του ΚΤΕΛ. Στον Ομαλό υπάρχουν ταβέρνες, μικρά ξενοδοχεία και ένα κέντρο πληροφόρησης, ένα είδος μικρού μουσείου για τη Σαμαριά και τα Λευκά Όρη.
Στην παραλία της Αγίας Ρουμέλης, μπορείτε να ξεκουραστείτε και να διανυκτερεύσετε στα μικρά ξενοδοχεία της. Αν δε θέλετε να μείνετε στην Αγία Ρουμέλη, υπάρχει πλοίο που τη συνδέει με τη Χώρα Σφακίων (μια ώρα) και από εκεί πάλι με το ΚΤΕΛ για Χανιά, Ρέθυμνο κλπ. Επίσης υπάρχει πλοίο και προς τα δυτικά παραλιακά κέντρα Σούγια και Παλαιόχωρα.