Κουμ-Καπί

Εξωτερικά της ανατολικής πλευράς των ενετικών οχυρώσεων και κοντά στην αμμώδη παραλία, τα τελευταία χρόνια της Τουρκοκρατίας είχε δημιουργηθεί ένα ολόκληρο χωριό Αράβων που τους ονόμαζαν «χαλικούτες». Ήταν φτωχοί άνθρωποι, ζούσαν μέσα σε χαμόσπιτα και εργαζόταν στο λιμάνι και στην αγορά σε δουλειές που δεν καταδεχόντουσαν να κάνουν οι ντόπιοι. Η περιοχή αυτή ονομαζόταν στα τουρκικά Kum Kapisi (Πόρτα της Άμμου) από την ενετική Πύλη δίπλα στην αμμουδιά που ακόμη σώζεται.
Σήμερα η περιοχή αυτή είναι μια από τις πιο αναπτυγμένες της πόλης. Ειδικά κατά τους θερινούς μήνες συγκεντρώνει χιλιάδες επισκέπτες, λόγω των πολλών και καλών εστιατορίων και καφέ που υπάρχουν, αλλά και της μοναδικής θέας προς τη θάλασσα που προσφέρει.

Χαλέπα

Στα μέσα του 19ου αιώνα άρχισε να αναπτύσσεται το χωριό της Χαλέπας στα ανατολικά της πόλης, έξω από τα όρια των οχυρώσεων. Η περιοχή κατέχει εξέχουσα θέση στην ιστορία της Κρήτης αφού εκεί υπεγράφη, τον Οκτώβριο του 1878, μεταξύ Οθωμανών και Κρητών η περίφημη «Σύμβαση της Χαλέπας», που είχε ως αποτέλεσμα την παραχώρηση περιορισμένου αυτόνομου πολιτεύματος στο Νησί.
Η οδός Χαλέπας, ο κύριος δρόμος έξω από τα τείχη (σημερινή οδός Ελ. Βενιζέλου), ξεκινούσε προς τα ανατολικά των Χανίων κι ήταν ένας δρόμος περιποιημένος και δενδροφυτεμένος, με γαλάζιες ακακίες της Γεωργικής Εταιρείας Γεωργιουπόλεως. Κατέληγε στο πλούσιο αυτό αριστοκρατικό προάστιο και θέρετρο των εύπορων Χανιωτών, τη Χαλέπα, που ήταν μικρογραφία της Ευρώπης.
Στη Χαλέπα υπήρχαν κτήρια πολυτελή, πολύ όμορφα, καθώς και τα προξενεία των Μεγάλων Δυνάμεων. Υπήρχε επίσης η σχολή του Σαν Ζοζέφ, όπου οι καλόγριες δίδασκαν στα κορίτσια εύπορων οικογενειών Γαλλικά και τρόπους καλής συμπεριφοράς. Μέσα στους ανθισμένους κήπους της σχολής υπήρχε η κομψότατη εκκλησούλα της Αγίας Μαγδαληνής.

Καστέλι

Ο λόφος του Καστελιού, στα ανατολικά του λιμανιού, αποτέλεσε ιδανική θέση για εγκαθίδρυση προϊστορικού οικισμού (της αρχαίας Κυδωνίας) , γιατί όχι μόνο γειτονεύει με τη θάλασσα, αλλά περιβάλλεται και από τον πλούσιο Χανιώτικο κάμπο.
Τα κεραμεικά ευρύματα της μεταβατικής νεολιθικής περιόδου (3.000 - 2.900 π.Χ.) αποτελούν την πρωιμότερη απόδειξη ανθρώπινης δραστηριότητας στο λόφο του Καστελίου
Στη θέση της Κυδωνίας, χτίστηκε αργότερα από τους Βυζαντινούς ένα φρούριο, που σε πολλά του σημεία πατάει πάνω στο αρχαίο τείχος και έχει κατασκευασθεί από τα οικοδομικά υλικά της αρχαίας Κυδωνίας.
Στο Καστέλι ήταν συγκεντρωμένα τα περισσότερα αρχοντικά των παλαιότερων βενετσιάνικων οικογενειών, κτισμένα με τις επιρροές των σύγχρονων ρευμάτων και ιδιαίτερα εκείνο του βενετσιάνικου Μανιερισμού, όπως διαμορφώθηκε από τον 16ο αιώνα. Εκεί υπήρχε επίσης ο μεγαλοπρεπής καθεδρικός ναός των Βενετσιάνων, αφιερωμένος στην Παναγία, ο οποίος καταστράφηκε κατά τους βομβαρδισμούς στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στη συνοικία αυτή ζούσαν κάποτε και οι κυριότερες οικογένειες των Τουρκοκρητικών, οι οποίοι πρόσθεσαν τα δικά τους πολιτισμικά στοιχεία στην περιοχή. Στο Καστέλι, υπήρχαν πύλες στα ανατολικά και δυτικά και μια τρίτη στενή πύλη στα νότια, με σκαλοπάτια, που έμεινε με το όνομα "Τα σκαλάκια".

Ταμπακαριά

Τα Ταμπακαριά ήταν τόπος επεξεργασίας των δερμάτων και αναπτύχθηκαν στην ανατολική βραχώδη περιοχή των Χανίων πριν από τα μέσα του 19ου αιώνα, μακριά από τα τείχη της πόλης. Υπάρχουν βέβαια μαρτυρίες για την εγκατάσταση βυρσοδεψείων στα Χανιά από τον 18ο αιώνα.
Σύμφωνα με επίσημο αραβικό έγγραφο, η κυρίως εγκατάσταση αυτών των βιοτεχνιών στην περιοχή πραγματοποιήθηκε κατά την περίοδο της Αιγυπτιοκρατίας (1830-40).
Η επιλογή αυτής της περιοχής δεν έγινε τυχαία αφού ο τόπος αυτός ήταν ο πλέον κατάλληλος: βρισκόταν αρκετά μακριά και ταυτόχρονα κοντά στην πόλη, σε τοποθεσία όπου υπάρχουν άφθονα υπόγεια υφάλμυρα νερά, δίπλα σε αβαθή θάλασσα που ήταν χρήσιμη στο πρώτο στάδιο επεξεργασίας του δέρματος. Αρχικά, η εγκατάσταση έγινε στο παραθαλάσσιο τμήμα της οδού Βιβιλάκη αλλά αργότερα (μετά το 1920) επεκτάθηκε και ανατολικότερα στην Αγία Κυριακή.
Ο μεσοπόλεμος ήταν η εποχή της μεγαλύτερης ακμής των Ταμπακαριών. Κατά τη γερμανική Κατοχή τα βυρσοδεψεία σταμάτησαν να λειτουργούν, ενώ μεταπολεμικά νέος μηχανολογικός εξοπλισμός αντικατέστησε παλιότερες μεθόδους και ο εκσυγχρονισμός κατέστησε τις βιοτεχνίες πιο παραγωγικές και κερδοφόρες. Σημαντικό μέρος του τζίρου αποτελούσαν οι εξαγωγές.
Η κάμψη ξεκίνησε τη δεκαετία του 70, για να φτάσει στις μέρες μας να απομένουν ζωντανές ελάχιστες, περίπου το ένα δέκατο των αρχικών επιχειρήσεων. Απομένουν τα κτήρια, τα κελύφη, πολλές φορές με ολόκληρο τον παλιό εξοπλισμό τους, μνημεία πλέον σήμερα της βιομηχανικής αρχαιολογίας. Σήμερα, από τα βυρσοδεψεία, άλλα είναι εγκαταλελειμμένα, άλλα έχουν αλλάξει χρήση και μόνο μερικά από αυτά συνεχίζουν να λειτουργούν.
Το μοναδικό στοιχείο που δεν μεταβλήθηκε στον χρόνο είναι η αρχιτεκτονική τους. Προσαρμοσμένα στις φυσικές κλίσεις του τοπίου, τα βυρσοδεψεία είναι ισόγεια με είσοδο από τον δρόμο και είναι δίπατα ή τρίπατα από τη μεριά της θάλασσας. Χτισμένα με πέτρα και κεραμιδένιες στέγες, είναι τοποθετημένα στη σειρά, και διακόπτονται μόνο από πολύ στενά απότομα περάσματα με σκαλοπάτια προς τη θάλασσα.
Αποτελούν ένα αρχιτεκτονικό σύνολο μοναδικό που αξίζει να δείτε από κοντά.
Διεύθυνση: Βιβιλάκη & Αγ. Κυριακής